AKUT Arama Kurtarma Derneği, Kahramanmaraş‘ın Pazarcık ve Elbistan ilçeleri merkezli gerçekleşen iki depremdeki ekip ve gönüllü sayısını arttırdı. Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, 7 Şubat 2023 Saat 14.15 itibari ile vefat eden kişi sayısının 3.432 ve yaralı sayısının 21.103 kişiye ulaştığı belirtilen depremler geniş bir alanı ekledi. Depremin ilk anından itibaren hızla koordine olan AKUT ekipleri, 7 Şubat 2023 saat 09.00 itibari ile deprem bölgesinde 28 ekip ve 641 gönüllüsü ile operasyonlarını sürdürüyor. Dernekten yapılan açıklamada, 4 arama köpeğiyle desteklenen çalışmalarda 64 kişinin enkazdan tahliye edildiği belirtildi.

AKUT, Afyonkarahisar, Alanya, Ankara, Antalya, Bingöl, Bodrum, Bozüyük, Bursa, Çanakkale, Denizli, Eskişehir, Fethiye, Gaziantep, Giresun, İstanbul, İzmir, Kaş- Kalkan, Kuşadası, Kocaeli, Manisa, Marmaris, Mersin, Niğde, Rize, Selçuk, Tekirdağ, Trabzon ve Yarımada ekipleri ile deprem bölgesinde çalışmalarını kesintisiz sürdürmekte.

AKUT Yönetim Kurulu Başkanı Zeynep Yosun Akverdi, gelinen noktada, artık strateji olarak afetler konusunda, “kriz yönetimi” olgusundan; “zarar azaltma”, “hazırlık” ve “tahmin ve erken uyarı” süreçlerinden oluşan “risk yönetimine” olgusuna çoktan geçmemiz gerektiğini yineleyerek; “Depremin yaşandığı illerde tüm arama kurtarma ekipleri olarak gerçekten insanüstü çaba sarf ediyoruz. Dünyanın belki de ilk beşine girecek arama kurtarma ekiplerine sahibiz ama bu gücünüz; eğer binalarınızı depreme dayanıklı hale getirmediyseniz, çok fazla Depremde hayatını kaybeden vatandaşlarımıza tekrar Allah’tan rahmet, yakınlarına başsağlığı ve yaralılara acil şifalar diliyoruz. ”

Deprem felaketine karşı “sosyal bilinç” anlayışıyla hareket eden Ataşehir Belediyesi ile AKUT’un işbirliğinde 2012 yılında Ataşehir Belediyesi AKUT Özel Afet Eğitim ve Araştırma Enstitüsü kuruldu. Ataşehir Belediyesi Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) ise hem acil durumlarda koordinasyon sağlıyor hem de doğal afetlere karşı hazırlık amacıyla eğitimler düzenliyor. Bu kapsamda Ataşehir Belediyesi’nin web sayfasında Ataşehir İlçesi Afet Bilgi Sistemi vatandaşların hizmetine sunuluyor.

Afet Bilgi Sistemiyle olası bir afet durumunda, tüm bilgiler belediye ekipleri ve ilgili kurumların ekipleri için mobil erişime hazır durumda olacak ve gerekli müdahaleler bu bilgiler doğrultusunda gerçekleştirilecek. Ataşehir’de AFAD tarafından belirlenen 93 toplanma alanı bulunuyor. Ataşehir’deki size en yakın toplanma alanını, web sayfamızdaki Afet Bilgi Sistemi’nden öğrenebilirsiniz.

Afet Bilgi Sistemi Nedir?

Afet sonrası toplanma alanları, geçici iskân/çadır alanları, öncelikli yollar, alternatif yollar, sivil tahliye yolları, sahra hastanesi kurulacak alanlar, hastaneler, eczaneler, ecza depoları, trafik kontrol noktaları, afet istasyonlarının yerleri “Afet Bilgi Sistemi” üzerinde belirlendi. Ayrıca sistem üzerinde; ileri dağıtım ve lojistik destek noktaları, su istasyonları, fırınlar, soğuk hava depoları; tüm kamu kurumları, belediye hizmet binaları, muhtarlıklar, polis noktaları, su vanaları, yangın hidratları; ilkyarım koordine merkezleri, hastaneler, ambulans bekleme noktaları, yaralı toplama merkezleri gibi tüm hayati bilgiler yer alıyor.

AKUT, deprem, enkaz, göçük gibi durumların yanı sıra dağ ve doğa koşullarında meydana gelen kaybolma ve kaza olaylarında, sel, çığ gibi doğal afetlerde, orman yangınlarında kurtarma ve söndürme çalışmalarında, acil durum yönetimi (afet, kitlesel afet, arama kurtarma yönetimi planlama) gerektiren olaylarda da tamamen gönüllü olarak, profesyonel bir yaklaşımla çalışmalarını sürdürüyor.

Meteorolojiden gelen bilgileri yakından takip eden AKUT Acil Durum Yönetimi, pazar günü ülkemizin batı kesimlerini etkilemesi beklenen fırtına hakkında da AKUT İzmir, Denizli, Kaş-Kalkan, Afyon, Kuşadası, İstanbul, Tekirdağ ve Bursa ekiplerine gerekli bilgilendirmeleri yaptı. Gelişmelerin AFAD ile iletişim halinde kalınarak takip edildiğini belirterek ekiplerin olası bir afet durumu sonrasında müdahale edebilmesi için hazır olmalarını istedi.

AKUT, fırtına öncesinde neler yapılması gerektiği, fırtına esnasında vatandaşlarımızın tehlikelerden nasıl korunacağı ve fırtına sona erdiğinde neler yapılacağı ile ilgili bilgilendirme de yapıyor. Alınması gereken önlemlerden önce ilk bilinmesi gerekenler;

Fırtına Öncesinde Alınması Gereken Önlemler:

• Fırtına uyarılarını radyo, televizyon ve diğer iletişim kanallarından takip edin. Gerektiğinde meteorolojiden telefonla bilgi alın.
• Merdiven, bahçe mobilyası gibi serbest nesneleri ya da pencere ve camları kırıp içeri girebilecek her şeyi emniyete alın.
• Kapı ve pencereleri, özellikle evin rüzgâr alan tarafında olanları, garaj kapısı gibi büyük kapıları kapatın ve emniyetli bir şekilde bağlayın.
• Araçları, varsa garaja park edin; yoksa onları bina, ağaç, duvar ve çitlerden uzakta tutun.
• Çatı katı, tavan arası kapılarını ya da kapaklarını kapatın ve sürgüyle emniyete alın.
• Eğer pencerelerde panjur veya kepenk varsa bunların kapatılıp bağlandığından emin olun.
• Eğer bacalar uzun ve kötü durumdaysa mümkün olduğunca sağlamlaştırın.
• Afet ilk yardım çantasını yanınıza alın.

‘’FIRTINAYA HAZIRLIKLI OLUN!’’

Fırtına Gerçekleştiği Esnada Yapılması Gerekenler:

• Mümkün olduğunca içeride kalın.
• Dışarı çıkmanız gerekirse bina ve ağaçlara yakın yerlerde yürümeyin; onlara sığınmayın!
• Duvar ve çitlerin korunaklı tarafından uzak durun; korunaklı tarafa yıkılacağını unutmayın.
• Fırtına devam ederken hasarı onarmak için dışarı çıkmayın!
• Evinize girerken ve çıkarken kapıları arkanızdan kapatın ve güvenli yolu tercih edin.
• İçerideki kapıları yalnızca ihtiyacınız olduğunda açın ve arkanızdan kapatın.
• Fırtınaya maruz kalan yollarda araba kullanıyorsanız (köprüler ve viyadükler gibi) dikkatli olun; mümkünse yolculuğunuzu erteleyin ya da alternatif yollar bulun.
• Eğer yüksek bir aracınız varsa ya da yüksek bir aracı çekiyorsanız daha da dikkatli olun; yavaşlayın ve yandan esen rüzgâra dikkat edin.
• Gerçekten gerekli olmadığı sürece yolculuk yapmayın!

‘’MUTLAKA GÜVENDE OLUN!’’

Fırtına Geçtikten Sonra Yapılabilecekler:

• Yere düşmüş ya da hala sallanmakta olan elektrik / telefon kablolarına dokunmayın.
• Duvar, bina ve ağaçlara yakın yürümeyin; fırtınanın bunları zayıflatmış olabileceğini unutmayın.
• Savunmasız komşu ve yakınlarınızın güvende olduğundan emin olun ve tamirat için gerekli düzenlemeleri yapmalarına yardım edin.

Yerel Gazete, depremler öncesi, sırası ve sonrasında yapılması gerekenler hakkında uzmanından görüşler aldı. AKUT gönüllüsü Çiğdem Tan, önemli bilgiler vererek uyarılarda bulundu. 2009 yılından beri AKUT gönüllüsü Çiğdem Tan, AKUT’ta Mülakat ve Basın İlişkileri birimlerine destek veriyor ve İstanbul’da yaşıyor.

AKUT’un uzmanlık alanları hakkında bilgi almak isteriz?

Çiğdem Tan; Elbette. 1996 yılında kurulan AKUT, öncelikle halk arasında “enkaz arama-kurtarma” olarak bilinen kentsel arama-kurtarma ile dağ ve doğa şartlarında kaybolmuş veya kendi imkânları ile istediği noktaya varamayan kişileri aramaya ve/veya kurtarmaya yönelik olarak, gönüllülük esası ile hizmet veren, İstanbul merkezli, ülke genelinde 30 ekibi ve 2200 gönüllüsü olan bir sivil toplum örgütü. Yine göçük, sel, heyelan, yangın, trafik kazası, sualtı arama, Acil Durum Yönetimi, ipli sistem ile teknik kurtarma, ilk yardım gibi acil yardım gerektiren pek çok konuda uzman bir ekibiz.

Ancak halk sizi deprem ile tanıdı…

Çiğdem Tan; Evet, 1996-1998 arası pek çok operasyon gerçekleştirmiş olsak da 1998 yılında meydana gelen Adana-Ceyhan depremindeki başarılı çalışmalarımız medyada fazlaca yer buldu ve bu vesile ile daha evvel AKUT’un varlığından bihaber kesimlerce de duyulduk. Akabinde dönemin Bakanlar Kurulu, Ceyhan’daki çalışmalarımızdan dolayı AKUT’U “KAMU YARARINA DERNEK” statüsüne taşıdı. (Ocak 1999) 1999 Marmara depremi ise AKUT markasının dönüm noktası oldu. Beklenmedik büyük felakette 210 gönüllümüz ile 220 vatandaşımızı enkaz altından kurtardık, binlerce kişiye ilk yardım hizmeti sunduk, on binlerce vatandaşımızı kazazedelere yardım etmeleri için organize ettik ve ne yazık ki enkazdan pek çok cenaze çıkardık.

1999 Marmara depreminde ülke olarak çok büyük bir sınav verdik. O depremden sonra AKUT olarak biz de eğitimlerimizi çok daha sistematik hale getirdik, lojistik malzeme anlamında son teknolojileri takip ettik, üye alım prosedürlerimizi revize ettik, disiplini ve kişisel güvenliğimizi her şeyin önüne koyarak bugünlere kazasız belasız gelmenin mutluluğuna eriştik. Bugün gururla söyleyebiliriz ki; AKUT, Kentsel (enkaz) Arama-Kurtarma’da, Birleşmiş Milletler’e bağlı olarak görev yapan INSARAG’ın (Uluslararası Arama-Kurtarma Danışma Kurulu) belirlediği uluslararası standartlara uyum sertifikasyonunu alan (2011 Medium sınıfı) ilk Türk ekibidir.

Bu sertifikasyonun anlamı nedir? 

Çiğdem Tan; Bu sertifika, dünyanın herhangi bir yerinde meydana gelen bir afette, ülkenin uluslararası yardım çağrısı var ise ilk 6 saat içerisinde 45 gönüllümüz ve ekibimize yetecek lojistik malzemeyle hava limanında yüklemeye hazır olabileceğimizi, 7 gün/24 saat boyunca tümüyle kendi kapasitemiz ile (yakıt hariç) yeme-içme-barınma-ulaşım gibi tüm ihtiyaçlarımızı karşılayarak arama-kurtarma yapabileceğimizi Birleşmiş Milletler’in bu konudaki uzman denetçilerine ispatlamışız anlamına gelmektedir.

Peki deprem ile devam edersek, en basit tanımı ile deprem nedir?

Çiğdem Tan; Yer kabuğu içinde kırılmalar nedeniyle ani şekilde meydana gelen titreşimlerin, dalgalar halinde yayılarak yer kabuğunu sarsmasına “Deprem” diyoruz. Bu sarsma, toprak üzerindeki yapıları yıkacak kuvvette olabilir. Günümüzde depremden korunmak için geliştirilmiş birçok bilimsel ve teknik bilgi mevcut. Bu bilgiler ışığında, depremleri en az hasarla atlatabilmek için, her bir bireyin üzerine düşen sorumluluklar olduğunu; topraklarının % 93’ü önemli fay hatları içerisinde olan ülkemizde, sorumluluk bilinci ile hareket etmenin, önlenebilir sebeplerle meydana gelebilecek can kayıplarını bertaraf edebileceğini belirtmek isteriz.

Halk arasında “Deprem Çantası” olarak bilinen “Acil Durum Çantası” nedir? 

Çiğdem Tan; Acil Durum Çantası, bireylerin ev veya iş yerlerini acilen terk etmeleri gerekebilecek olası acil durum veya afetlere karşı hazırlanan, ilk 72 saat süresince yani yardım ekipleri gelene kadar, bireylerin temel ihtiyaçlarını karşılaması hedeflenen lojistik destek çantasıdır.

Acil Durum Çantasının içerisinde neler olmalı? 

Çiğdem Tan; Her çantada olması gereken standart malzemelerimiz genellikle şunlardır: Aile bireylerinin tümüne 72 saat yetecek kadar su; mevsime uygun yedek kıyafet; yüksek kalorili ve enerji verecek konserve, kuruyemiş gibi gıdalar; sigorta poliçesi, pasaport gibi önemli evrakların fotokopileri; alkollü mendil, sabun gibi hijyenik malzemeler; ilk yardım çantası; düdük, makas, çakı, fener, pilli radyo, yedek pil gibi malzemeler ile ev ve araçların yedek anahtarları ve bir miktar para. Mümkünse mat ve uyku tulumu da uzun süre dışarıda kalmamız gereken durumlarda hayatımızı kolaylaştıracak malzemelerden…

Kişiye göre değişkenlik gösterecek malzemeler: 

Çiğdem Tan; Standart malzemelerin yanı sıra, bir de bireylerin ayırt edici özelliklerine göre değişkenlik gösterecek malzemeler vardır. Örneğin bebekli ailelerin acil durum çantasında bebek bezi, mama gibi malzemeler olmalıyken, düzenli ilaç kullanan bireylerin ilaçları acil durum çantasında yer almalıdır. Yine engelli bireylerin gündelik yaşamlarını kolaylaştıran malzemelerin yedekleri de acil durum çantasında bulunmalıdır.

Bu çanta nerede durmalı? 

Çiğdem Tan; Kolay ulaşılabilir ve kolay görülebilir bir yerde olmalı. Bu mutlaka bir çanta olmak zorunda değil. Örneğin, binalardan yeterince uzakta, güvenliğinden emin olunan bir depomuz varsa bu depoda veya binalardan yeterince uzakta, açık bir otaparkta bulunan bir aracımız var ise aracımızın bagajında da bu malzemeleri hazır tutulabiliriz. Burada önemli olan nokta, hazırladığımız çantanın kolay erişilebilir ve taşınabilir olması. Bir acil durum çantası hazırlamayı tercih etmiyorsanız, acil durum malzeme listesi oluşturabilir, binayı terk ederken listeye bakarak almanız gereken malzemeleri hızlıca derleyebilirsiniz.

Deprem sırasında yapmamız veya yapmamamız gerekenler nelerdir? 

Çiğdem Tan; Deprem meydana geldiği an uygulayacağımız doğru davranış biçimi, deprem öncesi alınan tedbirlere bağlı olarak etkili olabilir. En başta binamızın “bilimsel ilkelere ve mevcut yönetmeliklere” göre inşa edilmiş olduğundan emin olmalıyız. Sonrasında devrilebilecek eşyaları sabitlemeliyiz. Aile bireylerimiz ile birlikte deprem tatbikatı yapmalı, olası bir depreme evde yakalanırsak, evin içinde nerede korunacağımızı önceden belirlemiş olmalıyız.

Bu şartlar altında deprem olursa; Öncelikle sakin olmaya çalışmalıyız çünkü panik bize hata yaptıracaktır. Mümkün olduğunca az hareket etmeliyiz.

Bina içindeysek; Merdiven, balkon ve pencerelerden uzak durmalıyız. Eğer binamızın bilimsel ilkelere ve deprem yönetmeliğine uygun olarak inşa edildiğine eminsek ve eşyalarımızı sabitlemişsek; yerini daha önceden belirlediğimiz, ağırlık merkezi yere yakın olan eşyalarımızın yanında YAT-KORUN-TUTUN pozisyonu almalıyız. Yere yan yatıp dizleri karnımıza çekmeli, üstteki elimizle başımızı, alttaki elimizle yanına uzandığımız eşyayı tutmalı ve sarsıntı geçene dek beklemeliyiz.

Dışarıdaysak; Bina, üst geçit, elektrik hatları, aydınlatma direkleri, araç trafiğinin devam ettiği oto yollar ve ağaçlardan mümkün olduğunca uzak durmalı ya da uzaklaşmalıyız. Deprem anında açık alandaysak ÇÖK-KAPAN pozisyonu almalıyız. Yani diz çökmeli, ellerimizle başımızı korumalı, olası kaza ya da yaralanma risklerine karşı etrafımızı gözlemlemeli ve yine sarsıntı geçene dek beklemeliyiz.

Deprem sonrasından da kısaca bahsetmemiz gerekirse; Deprem bittikten sonra, acil durum çantamızı da yanımıza almalı; elektrik, su, doğalgaz hatlarını kapatmalı; binamızı ‘merdivenleri kullanarak’ terk etmeli ve yetkililer onay verene dek hiçbir sebeple binaya giriş yapmamalıyız. Binadan tamamen çıkana dek kibrit veya çakmak kesinlikle kullanmamalıyız. Binayı terk ettikten sonra, komşularımız arasında yardıma ihtiyacı olan kimse yoksa daha evvel belirlediğimiz buluşma noktasına doğru hareket etmeli ve aile bireylerimiz ile bir arada bulunmalıyız. Telefonu ve sosyal medyayı gereksizse kullanmamalı, erişim ağlarını meşgul etmemeli, söylenti veya spekülasyonlara değil, resmî açıklamalara itibar etmeliyiz.

Depremde enkaz altında kalırsak ne yapmalıyız? Sakin olmaya çalışmalı, tozdan korunmak için solunum yollarımızı bir giysi parçası ile örtmeliyiz. Kibrit, çakmak gibi ateş kaynaklarını kullanmamalı, enerjimizi tasarruflu kullanmak için mümkün olduğunca az hareket etmeliyiz. Kurtarma ekiplerinin dinleme cihazları ile çok alçak sesleri bile duyma imkanı olacağı için, sürekli bağırarak enerji harcamak yerine, belirli aralıklarda ekiplere hayatta olduğumuzu belirtecek sesler iletmeliyiz. Katı cisimler sesi ileteceği için, bir duvara ya da tesisat borusuna sert cisimlerle vurabiliriz.

AKUT olarak bilinçlendirme çalışmaları kapsamında neler yapıyorsunuz? 

Çiğdem Tan; AKUT gönüllüleri olarak, ülke genelinde her yıl ortalama 2000 ücretsiz oturum ile 100 bin vatandaşımıza TEMEL AFET BİLİNÇLENDİRME seminerleri veriyoruz. Sosyal medya hesaplarımızda sık sık eğitim videolarımızı paylaşıyor; basın aracılığı ile bilgilendirici makale, söyleşi vb. çalışmalar yayınlıyoruz. Radyolar için bilgi metinleri içeren kısa ses kayıtları hazırladık, eğitim videolarımızı web sitemize yükledik. https://www.akut.org.tr/video-galerisi

Temel Afetleri ve bunlardan en az hasarla kurtulmamızı sağlayacak önleyici tedbirleri anlattığımız Afet Bilinci ve Önlemler kitapçıkları hazırlayıp ücretsiz olarak okullara, Halk Eğitim Merkezlerine, Belediyelere vb. gönderiyoruz gibi, yıl boyu ara vermeksizin pek çok çalışma gerçekleştiriyoruz. Önlenebilir sebeplerle meydana gelen can kayıpları ve/veya yaralanmaları en aza indirebilmek için hazırlanan her projeyi destekliyor ve bilgi paylaşımını son derece önemsiyoruz. Öğretmenlerimiz, muhtarlarımız, belediyelerimiz, tüm yerel yönetim temsilcileri, seminer veya benzer bilinçlendirme çalışmaları için bizlere AKUT’un web sayfasındaki iletişim bilgilerinden her zaman ulaşabilirler.

Evet, AKUT Arama Kurtarma Derneği’nin ülke genelindeki 36 ekibinin seminer birimi gönüllüleri okullarda, halk eğitim merkezlerinde, kültür merkezlerinde, kamu kurumlarında ve benzer toplu yaşam alanlarında halkımıza ücretsiz seminerler veriyor. 2000 yılından beri devam eden bir çalışma bu. Yılda ortalama 100 bin kişi ile buluşuyoruz. Bunlara ek olarak çeşitli dönemlerde yaptığımız Tır projelerimiz ile ülkemizi il ve ilçe bazında dolaşarak seminerler veriyoruz. Afet Bilinçlendirme kitapçıkları dağıtıyoruz, deprem simülatörümüzde güvenli ev ve güvensiz evi sarsıntı anında görmenizi ve bu sayede evinizde gerekli önelemleri almanızı sağlıyoruz. Yine çeşitli yaş gruplarındaki çocuklara afetlerden nasıl korunacaklarını tiyatro oyunlarıyla anlatmaya çalışıyoruz. Halkın ve bilhassa çocukların eğtimini son derece önemsiyoruz. Güvenli yaşam kültürünü benimsemiş bir toplum oluşturmaya çalışıyoruz. Bu çalışmalarımızın uzun vadede güzel sonuçlar oluşturacağına eminim.

Depreme dönecek olursak; Yer kabuğu içindeki kırılmalar nedeniyle ani olarak ortaya çıkan titreşimlerin dalgalar halinde yayılarak geçtikleri ortamları ve yeryüzeyini sarsma olayına “DEPREM” denir. Yerkabuğunu oluşturan levhaların birbirine sürtündükleri, birbirlerini sıkıştırdıkları, birbirlerinin üstüne çıktıkları ya da altına girdikleri bu levhaların sınırları dünyada depremlerin oldukları yerler olarak karşımıza çıkmaktadır. Dünyada olan depremlerin hemen büyük çoğunluğu bu levhaların birbirlerini zorladıkları levha sınırlarında dar kuşaklar üzerinde oluşmaktadır.

Artçı ve Öncü Deprem Nedir?

Bazen büyük bir deprem olmadan önce küçük sarsıntılar olur. Bu küçük sarsıntılara “ÖNCÜ DEPREMLER” denilmektedir. Büyük bir depremden sonra da belki birkaç yüz adet küçük deprem olmaya devam eder. Bu küçük depremler “ARTÇI DEPREMLER” olarak isimlendirilir ve büyük depremin oluş anına göre bunların şiddetinde ve sayısında azalım görülür.

Depremden sonra meydana gelen hasarlar çeşitli kavramlarla derecelendiriliyor. Örneğin hafif hasar, orta hasar, ağır hasar nedir?

Hafif Hasar: Yapılarda ince sıva çatlaklarının meydana gelmesi ve küçük sıva parçalarının dökülmesiyle tanımlanır.
Orta Hasar: Duvarlarda küçük çatlakların meydana gelmesi, oldukça büyük sıva parçalarının dökülmesi, kiremitlerin kayması, bacalarda çatlakların oluşması ve bazı baca parçalarının aşağıya düşmesiyle tanımlanır.
Ağır Hasar: Duvarlarda büyük çatlakların meydana gelmesi ve bacaların yıkılmasıyla tanımlanır.
Yıkıntı: Duvarların yarılması, binaların bazı kısımlarının yıkılması ve derzlerle ayrılmış kısımlarının bağlantısını kaybetmesiyle tanımlanır.
Fazla Yıkıntı: Yapıların tümüyle yıkılmasıyla tanımlanır.

En ufak bir sarsıntıda uzmanlar ekranlara çıkıp bilhassa nüfusun en yoğun olduğu Marmara Bölgesi için kötü senaryoları ardı ardına sıralıyor. Bu senaryoların gerçeklik payı var mı? Gerçekten depremi önceden tespit etmek mümkün mü?

Dediğiniz gibi bunlar senaryo. Mecazi anlamda kullanmıyorum yalnız, senaryolardan yani olasılıkladan bahseder uzmanlar. Aslında amaç hep aynıdır; halkı ikaz edip farkında olmaya, tedbir almaya çağırmak. Depremi önceden tespit etmek konusu günümüz bilim adamları tarafından halen çok fazla tartışılmakta. Aktif bir fay hattında deprem olabileceği, geçmiş veriler de incelenip bir olasılık hesabı yapılarak öngörülebilir ancak sadece öngörülebilir. Günümüz teknolojisi ile depremin ne zaman, nasıl olacağı ve şiddeti kesinlik belirten ifadeler ile verilmesi mümkün değil. Bilim adamlarının bu konu ile ilgili çalışmaları devam etmekte. İlerleyen yıllarda daha kesin konuşulabileceğini düşünüyoruz.

Sizin de söylediğiniz gibi ükemizde artık hem kamu, hem özel sektör hem de STK alanında pek çok Arama-Kurtarma ekibi mevcut. Ancak deprem deyince aklımıza gelen ilk ekip halen AKUT… AKUT olarak ulusal ve uluslararası platformda kaç depremde görev aldınız?

AKUT olarak ulusal ve uluslararası alanda 33 deprem operasyonunda görev aldık. Bunlardan bazılarına örnek vermem gerekirse; 1998 Adana- < Yunanistan-Atina, 1999 Tayvan, 2001 Hindistan, 2003 İran, 2005 Pakistan, 2010 Haiti, 2011 Van, 2015 Nepal depremleri AKUT olarak görev yaptığımız hasarlı depremlerden birkaçı. Bu çalışmalar insan hayatı kurtarmanın yanı sıra kamu diplomasisi ve ülke tanıtımı açısından da son derece önem arz etmektedir. AKUT, arama-kurtarma alanında dünya standartlarında hizmet eden tamamı gönüllü kadrosu ile ülkemizi tüm dünyada en iyi şekilde temsil etmektedir. Ülkemizin deprem haritasından bahseder misiniz?

Tabii ki. Afet İlşeri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan görsel ile de desteklemek isterim. Önce sayısal verilere bakalım: Maden Tetkik ve Arama Gelen Müdürlüğü (MTA) tarafından 2013 yılında hazırlanan deprem risk haritasına göre; ülke topraklarımızın % 96’sı, nüfusumuzun % 95’i, sanayi tesislerimizin % 98’i, barajlarımızın % 93’ü deprem riski altında. Ekteki haritadan da görebileceğiniz gibi, topraklarımızın % 96’sı deprem riski altında. Derecelere göre vurgulamam gerekirse;

1. Derecede Bulunan İller:
İstanbul, Çanakkale, Balıkesir, Manisa, İzmir, Aydın, Muğla, Denizli, Burdur, Isparta, Uşak, Bursa, Yalova, Bilecik, Sakarya, Kocaeli, Düzce, Bolu, Karabük, Çankırı, Bartın, Amasya, Tokat, Erzincan, Tunceli, Bingöl, Muş, Bitlis, Van, Hakkâri, Şırnak, Siirt, Adıyaman, Kahramanmaraş, Osmaniye, Hatay, Kırşehir, Kırıkkale.

2. Derecede Bulunan İller:
İstanbul, Tekirdağ, Zonguldak, Samsun, Erzurum, Ardahan, Kars, Iğdır, Ağrı, Van, Bitlis, Şırnak, Batman, Diyarbakır, Adıyaman, Elazığ, Malatya, Kahramanmaraş, Adana, Antalya, Afyon, Kütahya, Eskişehir, Uşak, Çankırı, Çorum.

3. Derecede Bulunan İller:
Edirne, Tekirdağ, İstanbul, Kastamonu, Sinop, Samsun, Ordu, Giresun, Gümüşhane, Bayburt, Artvin, Mardin, Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis, Adana, Kahramanmaraş, Sivas, Kayseri, Yozgat, Nevşehir, Çorum, Ankara, Konya, Eskişehir, Antalya, İçel.

4. Derecede Bulunan İller:
Edirne, Kırklareli, Sinop, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin, Ankara, Konya, Aksaray, Nevşehir, Niğde, Adana.

5. Derecede Bulunan İller:
Aksaray, Konya, Karaman, Niğde.

Son derece anlaşılır bir harita bu. Kitlesel afetlerde her şeyi STK, özel sektör veya kamu kurumlarından beklemek so derece yanlış değil mi? Vatandaş olarak da hepimizin üzerine düşen sorumluluklar var.

Elbette… AKUT, JAK, UMKE veya AFAD evinize gelip eşyalarınızı sabitleyecek değil. Bizler size bu bilinci vermeye çalışırız, uygulamakla mükellef olanlar sizlersiniz. Bizler size “ACİL DURUM ÇANTASI HAZIRLAYIN” deriz, “içinde düdük, kuru gıda, su, fener, pil, pilli radyo, yedek kıyafet, tapu, kimlik ve ruhsat fotokopileri, bebek var ise özel bakım ürünleri, bir miktar para, kullanılan ilaçlar var ise yedek ilaçlarınız olsun” deriz bunları hazırlayacak olan sizlersiniz. “Binanızın denetimlerini yaptırın, estetik ya da maddi kaygılarınızın hayatınızın önüne geçmesine izin vermeyin” deriz ancak siz almak istediğiniz kadarını alırsınız… Biz AKUT olarak bu algıyı zihinlere yerleştirmek için çocuklardan başlıyoruz ki ileriki nesiller bu çelişkilerle yetişmesin.

Enkaz altında kalan bir kazazede için ilk 72 saatin yaşamsal önem arz ettiğini artık hepimiz biliyoruz. Hiç kimsenin bu durumu yaşamasını arzu etmeyiz ancak enkaz altında kalan bir kazazede bu süreyi nasıl uzatabilir?

Evet, ilk 72 saat çok önemli çünkü insan bedeninin susuzluğa ve açlığa dayanabileceği saatler ortalama olarak bellidir. “İlk 72 Saat” bu ortalamalar ile belirlenmiş kritik saatlerdir. Tabii ki kazazedenin nerede, ne şekilde mahsur kaldığı, kanamasının veya kronik bir hastalığının olup olmadığı, alandaki oksijen, kişinin psikolojisi ve benzer birçok faktör, süreyi belirleyici unsurlardandır. Ancak şunu söyleyebilirim, 1999 yılında AKUT’un tüm ülkeye örnek olarak başlattığı arama-kurtarma seferberliği çok olumlu sonuçlar verdi ve şu an bu alanda dünyanın en çok ve en iyi yetişmiş insan gücüne sahip ülkelerinden biriyiz. Enkazda kaldıysanız bir ekip mutlaka gelecek ve sizi bulacaktır. Bu ekiplerin sismik-akustik dinleme cihazları vardır. Bu cihazlar yerin birkaç metre altındaki bir nefes sesini, su damlasını dahi duyabilen aletlerdir. Enaz altındaysanız nefesinizi ve enerjinizi tasarruflu kullanmalısınız. Bağırmak yerine örneğin ayağınız veya elinizle küçük ama ritmik sesler çıkartarak orada olduğunuzu bizlere duyurabilirsiniz. Yine ne kadar soğukkanlı olursanız ekiplere o kadar yardımcı olabilirsiniz. Cep telefonunuzun şarjını da özel görüşmelerle bitirmemelisiniz gibi pek çok şey söyleyebiliriz.

Peki senaryoları çoğaltırsak, depreme sokakta, evde ya da merdivende yakalanırsak neler yapmamız gerektiğini ayrı ayrı anlatabilir misiniz?

Öncelikle depreme nerede yakalanırsak yakalanalım panik yapmamalıyız. Depremlerde binalar hasar görmese bile panikden dolayı yaralanmalar ve ölümler gerçekleşmekte. Bir afetle mücadele etmenin 3 temel unsuru vardır: Bu unsurlar, Önlem-Hazırlık, Müdahele ve İyileştirmedir. Biz tüm seminerlerimizde halkımızı olası bir depreme karşı bilinçlendirmek için önlem ve hazırlık aşamalarından bahsediriz. Kısaca özetlersek önlem ve hazırlık aşamaları aşağıdaki gibidir:

• Yaşadığınız coğrafyanın kaçıncı derecede deprem bölgesi olduğunu, yaşadığınız binanın depreme dayanıklı olup olmadığını bilmeniz gereklidir.
• Öncelikle evinizde ve iş yerinizde bir acil eylem planı yapmanız ve bu planı çeşitli tatbikatlar ile işler halde tutmanız gerekmektedir.
• Evinizde ve işyerinizde devrilebilecek tüm eşyaların sabitlenmesi gerekmektedir. Binanız sağlam olsa dahi, büyük eşyalar bir sarsıntı anında devrilerek size zarar verebilir yahut çıkış noktanızı kapatabilir.
• Binamızın sağlam olduğunu ve eşyaların sabitlenmiş olduğunu kabul edersek, deprem esnasında depreme nerede yakalandık ise orada ağırlık merkezi yere yakın sağlam bir eşyaya turunarak, yat-tutun-korun ya da çök-tutun-korun pozisyonunda depremin geçmesini beklemeliyiz.
  Not: Şayet evinizdeki eşyalarınızı sabitlemediyseniz ne yazık ki bizim önerimiz bulunmamaktadır.
• Eğer depreme binamızın hemen girişinde yakalandıysak; kesinlikle binaya girmemeliyiz. Etrafımızı çevreleyen binaların boyunun en az 1,5 katı kadar uzaklaşmalı, mümkün olan en açık alana doğru ilerlemeliyiz. Yüksek binalardan, elektrik direklerinden, gerilim hatlarından korunarak çök-tutun-korun pozisyonunda depremin geçmesini beklemeliyiz.

Depreme merdivende yakalandıysak; en yakın olduğumuz kata inmeliyiz ya da çıkmalıyız. Yine yat-tutun-korun ya da çök-tutun-korun yaparak depremin geçmesini beklemeliyiz. Deprem esnasında kesinlikle merdivenlere, asansörlere ve balkonlara koşmamalıyız.

Depreme asansörde yakalandıysak; bu tamamen bizim şansımıza ve depremin büyüklüğü ile binanın yapısına kalmış bir durumdur. Orada şunu yapın diyebileceğimiz fazla bir seçenek maalesef ki yok. Enerinizi tasarruflu kullanın denilebilir.

Yukarıda sayısal verilerle de belittiğiniz gibi, yazık ki deprem ülkemizin bir gerçeği. Bu gerçeği görmezden gelmek yerine kabul edip bununla birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz. AKUT da tam olarak bunu söylüyor, bunun mücadelesini veriyor. Bu alanda Devletin de pek çok politikası var. Genel olarak deprem riski konusunda ve Arama-Kurtarma alanında ülkemizde yapılan çalışmaları, gelinen noktayı değerlendirir misiniz?

1999 yılında hepimizi derinden yaralayan Marmara depremi meydana geldiğinde ne yazık ki ülkemizde ne sivil ne kamuya ait arama kurtarma ekibi yoktu. Yalnızca, şimdi AFAD olan Sivil Savunmaya ait 110, AKUT Arama Kurtarma Derneği’ne ait 120 kişi olmak üzere toplam 230 profesyonel arama-kurtarmacı vardı. Bir de İtfaiye erleri. Teknolojinin şimdiki gibi gelişmediği gibi, elimizde de yeterli alet ve ekipman yoktu. Buna rağmen AKUT olarak bizler 200’den fazla insanı kurtarmayı başardık. Ancak daha sonraki süreç, hem devletin, hem sivil toplumum hem de özel şirketlerin bir özeleştiriye gitmesi ve çok büyük adımlar atarak yeniden yapılanması ile devam etti. Türk Silahlı Kuvvetleri JAK adında Jandarma Arama Kurtarma, Emniyet Güçleri ÇAKUT adı altında Çevik Kuvvet Arama Kurtarma ekipleri kurdu, İtfaiyeciler donanımlarını artırdı, Sivil Savunma AFAD’a evrildi ve son derece üst düzey bir yapıya kavuştu. Yüzlerce sivil toplum örgütü ve özel sektör bu alanda hizmet vermek üzere kuruldu. Belediyeler kendi kurtarma takımlarını oluşturdu, muhtarlıklar Mahalle Afet Gönülüleri diye bir oluşuma gitti. Büyük şirketlerde, üniversitelerde, hastanelerde ve pek çok yerde arama-kurtarmaya gönül vermiş eğitimli personel görebiliyorsunuz. Bunlar gurur verici gelişmeler. Ancak arama-kurtarma, bir afetin şu anki aşamasıdır. Şöyle ki; bir afetin 3 zamanı vardır. Öncesi, şimdi ve sonrası. Ülkemiz “şimdi” safhasında çok ileri bir noktaya ulaştı ancak bir afet için önemli olan zaman dilimi afetin öncesi yani önlenebileceği noktadır.

Devletin, afetin öncesi yapılması gerekenlerle ilgili olarak gerçekleştirdiği Kentsel Dönüşüm Projesini AKUT ailesi olarak çok yerinde buluyor ve destekliyoruz. Ancak bu projenin çıkış noktasının “Güven İçinde Yaşanabilir Konut” temini olduğunu yazık ki unutup kâr amaçlı bir planlama yoluna giden vatandaşlarımız veya müteahhitlerimiz de var… Toparlayacak olursam; bir afetle mücadele etmenin yolu önlem ve hazırlık etaplarını tamamlayarak başlar. Eğer risk analizlerimizi iyi yaparsak ve binalarımızı depreme dayanıklı bir şekilde inşa edersek, alan açmak için kolonları kesmezsek, estetik kagılarla kirişleri kırmazsak, toplumumuzu afetlere karşı yeterli derecede bilinçlendirip AFETE DAYANIKLI BİR TOPLUM haline getirirsek, kriz yönetimi yapmak durumunda kalmayız. Afetsiz günler diler bize yer ayırdığınız için teşekkürlerimizi sunarım.